De economie en de donut, deel II

Een tijdje geleden schreef ik dat de economie een donut is, althans, volgens Kate Raworth. Op grond van een artikel in een tijdschrift besloot ik haar boek te lenen uit de bibliotheek. Inmiddels ligt dat boek al een tijdje thuis, ben ik er meerdere keren in begonnen en ben ik er heel moeizaam doorheen gerold. Komt zelden voor dat een boek mij zoveel moeite kost terwijl ik het onderwerp interessant vindt.

In haar boek beschrijft Raworth zeven stappen naar een economie voor de 21e eeuw. Zo staat het op de cover. Bij een stappenplan denk ik aan een bepaalde volgorde van acties die je onderneemt om van A naar B te komen. In dit boek gaat het echter meer over zeven verschillende manieren om naar de economie te kijken.

Ik ga alle stappen niet heel uitgebreid samenvatten. Wie interesse heeft, kan het boek zelf ook ergens opduikelen. Toch wil ik er wel wat over kwijt en is het goed om de verschillende manieren summier toe te lichten. Daarbij is het goed in je achterhoofd te houden wat Raworths kritiek op de huidige economie is: ze stelt dat aan groei een einde komt als een volwassen fase is bereikt. Aangezien toename van het bnp of bbp volgens haar betekent dat ecologische bronnen worden uitgeput, zitten we in de volwassen fase en moeten we onze kijk snel veranderen voor we massaal in de problemen komen. Of misschien zitten we daar al wel middenin.

Goed, de zeven manieren waarop je ook naar de economie kunt kijken,  kort samengevat:


  1. Veranderde doelstelling: economische groei staat gelijk aan groei van het bbp (bruto binnenlands product, oftewel de waarde van de goederen die binnen de grenzen van een land geproduceerd worden). Dit moet niet langer het doel zijn; het doel moet menselijke voorspoed en een bloeiend levensweb worden. De vage term levensweb wordt in mijn ogen nergens echt duidelijk gedefinieerd maar er worden dingen geschreven als duurzame leefstijl, mondiale toekomst en balans.
  2. Het grote plaatje: niet langer de economie als een op zichzelf staande, financiële markt zien, maar als een onderdeel van het totale plaatje. Dus ook onbetaald werk zoals mantelzorg, huishoudelijke taken, gemeenschapsbezit (o.a. ecologische hulpbronnen, creativiteit), enzovoort meenemen in de term economische groei.
  3. Stimuleer de menselijke natuur: niet per persoon kijken naar de groei, maar per maatschappij, cultuur of land. Niet het eigen belang vooropstellen, maar het gezamenlijke belang. Uitgaan van het principe dat je samen verantwoordelijk bent voor het geheel. 
  4. Snap de systemen: besef dat systemen niet mechanisch en onveranderd zijn (bijv. de relatie tussen vraag en aanbod). Zie systemen als dynamische gegevens waar factoren aan toegevoegd kunnen worden, of juist aan onttrokken kunnen worden. Zo doorbreek je het feit dat rijke mensen steeds rijker worden en arme mensen steeds armer. 
  5. Richt je op herverdeling: groeiende ongelijkheid is geen fase die ieder land door moet maken maar een politieke keuze. Beter is het alle bronnen opnieuw en gelijk te verdelen. Wie bezit het land? Wie maakt het geld? Wie heeft ideeën? Zie de economie als een stevig netwerk met veel knooppunten en zijtakken. 
  6. Creëer om te regenereren: de huidige economie gaat uit van het idee dat groei eerst rommel meebrengt en dan 'vanzelf' de rommel weer opruimt (een kast timmeren levert eerst meer zooi op, maar als hij af is, kun je er juist meer zooi in kwijt). Bewezen is inmiddels dat dit niet zo werkt en dus moeten we bij alles wat geproduceerd wordt na gaan denken over de manier waarop we het product kunnen hergebruiken. En of we het sowieso wel moeten maken.
  7. Wees agnost als het om groei gaat: geloof niet per definitie dat groei de enige manier is om verder te komen, maar geloof dat er ook iets is als verder komen zonder meetbare groei. 
Ik loop al een paar dagen te kauwen op de donut, moeilijk verteerbaar spul. Misschien komt het door mijn vakkenpakket dat ik jaren geleden op het voortgezet onderwijs koos: lekker exact, maar zonder economie. Wellicht heb ik een gebrek aan kennis en vallen de kwartjes daarom niet. 

Wat valt er dan precies niet? Ik blijf me maar afvragen of dit allemaal wel zo nieuw is en of groei van het bnp niet juist een voorwaarde voor deze zeven stappen is. Dat die groei al nooit het eigenlijke doel is geweest, maar dat Raworth dat een beetje uit het oog verloren is. Bij punt 6 kan ik me nog wel wat voorstellen, ik denk dat dit iets is waar we gezien alle technologische ontwikkelingen van de afgelopen decennnia wellicht te weinig stil hebben gestaan bij de groeiende afvalbergen. Maar al die andere punten..., zijn die niet juist altijd het einddoel geweest?

Natuurlijk zie ik ook dat bossen worden aangetast en ja, ik maak me steeds meer zorgen over de plastic soep. Maar dat de gemiddelde mens alleen uit is op eigenbelang, niet wil werken en in luxe wil baden..., dat zie ik niet. Jazeker, die mensen lopen rond. Ook hier. Maar ondanks dat de media ons anders wil laten geloven blijf ik ervan overtuigd: verreweg de meeste mensen zijn helemaal niet zo. Ik volg diverse blogs uit de FIREcommunity. Regelmatig gaat het om hoog opgeleide mensen met een inkomen dat boven modaal ligt. Volgens mij zit daar niemand tussen die alleen maar in luxe wil baden en wil ontvangen ten koste van alles. Veel mensen willen juist meer vrijheid, zodat ze meer kunnen geven. Tijd bijvoorbeeld, wat de meeste mensen anno nu als schaarste ervaren. 

Ik denk aan al die mantelzorgers die ons land rijk is. Ik denk aan de buurtverenigingen en sportclubs waar mensen hun ziel en zaligheid voor inzetten. Ik denk aan ons zorgstelsel dat gebaseerd is op een collectieve toegang tot goede zorg en zo bijdraagt aan de gezondheid in ons land. Ik denk aan kunst en aan nog veel meer. Misschien heb ik een te roze bril op. Misschien heeft Raworth een te zwarte bril op. Ik weet het niet. Ik spuug de donut stiekem toch een beetje uit.

Iemand nog een leuke boeksuggestie over economie (of aanverwant onderwerp) dat wél leuk is om te lezen? Tips zijn welkom.

Referentie:
Raworth, K. (2017). Donuteconomie: in zeven stappen naar een economie voor de 21e eeuw. Amsterdam, Nederland: Nieuw Amsterdam.

Reacties

Populaire posts van deze blog

Ontslag

De juf en het koekje

Een nieuwe werkplek